Πώς ξεκίνησαν όλα.

 Τ’ Μαχαλέλ είναι ένας  συνδυασμός των λέξεων μαχαλάς, που σημαίνει γειτονιά, και του λεσβιακού επωνύμου Μιχαλέλης. Το γράμμα Τ’ προέρχεται από τη λέξη του στην πλωμαρίτικη διάλεκτο.  O τίτλος κουβαλά μέσα του μια τοπική, σχεδόν προσωπική, ιστορία και παραπέμπει σε κάτι οικείο, σε μια καθημερινότητα που μπορεί σιγά σιγά να χάνεται, αλλά αξίζει να μείνει ζωντανή. Η διπλωματική αυτή εργασία τοποθετείται στο Πλωμάρι της Λέσβου, έναν παραδοσιακό οικισμό με ιδιαίτερη ταυτότητα και μακρά ιστορία. Στα μέσα του 20ού αιώνα, το Πλωμάρι αποτέλεσε σημαντικό βιομηχανικό κέντρο για το νησί, γεμάτο εργοστάσια, αποστακτήρια και σαπωνοποιεία.

 Η σταδιακή παρακμή της βιομηχανικής δραστηριότητας σε συνδυασμό με τις κοινωνικοοικονομικές μεταβολές των τελευταίων δεκαετιών οδήγησαν στη μαραζωτική εγκατάλειψη πολλών από αυτών των κτιρίων. Σήμερα, τα εναπομείναντα βιομηχανικά κελύφη διατηρούν τη μορφή εγκαταλελειμμένων ερειπίων, που με το πέρασμα του χρόνου καταρρέουν, ενώ η παρουσία τους στον ιστό του οικισμού παραμένει αβέβαιη, αν όχι επικίνδυνη, λόγω της συνεχούς φθοράς.  

 Ταυτόχρονα, το Πλωμάρι, όπως και πολλές άλλες περιοχές της ελληνικής επαρχίας, βιώνει μια γενικότερη ερήμωση. Οι νέοι εγκαταλείπουν τον τόπο τους αναζητώντας καλύτερες ευκαιρίες και περισσότερες επιλογές στις πόλεις. Η αποδυνάμωση του πληθυσμού έχει ως αποτέλεσμα την απώλεια της κοινωνικής ζωντάνιας και της συλλογικής μνήμης της περιοχής.

 Η μελέτη πάνω σε αυτά τα κτίρια ανέδειξε τον ιδιαίτερο κοινωνικό ρόλο που κάποτε είχαν για την κοινότητα. Η επαναχρησιμοποίηση των υπαρχόντων κελυφών αποτελεί έναν τρόπο να διασωθούν και να αποκατασταθούν τα παλιά αυτά κτίσματα, δίνοντάς τους ξανά ζωή. Παράλληλα, μπορεί να συμβάλει στην ενεργοποίηση της συλλογικής μνήμης και στη βιώσιμη ανάπτυξη του οικισμού.

 Η παρούσα διπλωματική εργασία εστιάζει στη μελέτη αυτής της περιοχής, αναδεικνύοντας τον κοινωνικό χαρακτήρα και τη σημασία που είχαν τα εργοστάσια αυτά για την τοπική κοινωνία. Κεντρικός στόχος είναι η διερεύνηση της δυνατότητας επαναχρησιμοποίησης των υφιστάμενων κελυφών, μέσα από στρατηγικές που θα συμβάλλουν στη διάσωση, αποκατάσταση και επανένταξή τους στη σύγχρονη ζωή του οικισμού. Μέσα από την ενεργοποίηση της ιστορικής μνήμης και την ανάδειξη της βιομηχανικής κληρονομιάς, επιδιώκεται η γεφύρωση του παρελθόντος με το παρόν, προτείνοντας τρόπους που θα ενισχύσουν τον κοινωνικό χαρακτήρα και τη συλλογική ταυτότητα του Πλωμαρίου, επαναχρησιμοποιήσης που θα δώσει καινούριες κοινωνικές λειτουργίες σε χώρους που κάποτε υπήρξαν ζωντανό κομμάτι του τόπου.

Επιβλέπων: Μητρούλιας Γεώργιος

Αριθμός Αναφοράς: 1136

 Το εγχείρημα «Υπό κοινή φροντίδα» αποτελεί ένα δίκτυο κοινών χώρων κατοίκησης, παροχών και κοινωνικοποίησης που λειτουργούν υπό συλλογικές πρακτικές φροντίδας. Η βάση του δικτύου συγκροτείται από το ανενεργό κτηριακό και οικοπεδικό απόθεμα σε συνδυασμό με τον περιβάλλοντα δημόσιο χώρο ενός τμήματος της οδού Γαζή στην πόλη του Βόλου. Ειδικότερα, αφορμή για την εκκίνηση της πρότασης υπήρξε η έντονη συγκέντρωση εγκαταλελειμμένων κτηρίων που επιβαρύνουν τη συγκεκριμένη περιοχή, η αδυναμία εύρεσης οικονομικής κατοικίας στο αστικό κέντρο και η απουσία ποικιλομορφίας χρήσεων γης όσο απομακρυνόμαστε από αυτό. Σκοπός αποτελεί λοιπόν, ο επαναπροσδιορισμός των εγκαταλελειμμένων κτισμάτων και των αστικών κενών, όπως κενά οικόπεδα και ακάλυπτοι, σε ένα δίκτυο μονάδων συλλογικής κατοίκησης, κοινόχρηστων χώρων και μικροπαροχών που θα είναι ικανό να καλύψει τόσο τις φυσικές, όσο και τις κοινωνικές ανάγκες των μελών και των χρηστών της περιοχής. Η σχεδιαστική διαδικασία βασίζεται στην εξοικείωση με την έννοια των «κοινών», στην ανάλυση της περιοχής επέμβασης, στην αποτύπωση των κτηρίων και χώρων ενδιαφέροντος και στην πρόταση λύσεων για την αποδοτικότερη επανάχρηση και ανασχεδίασή τους. Το προτεινόμενο έργο δίνει βάση στη διαμόρφωση ενός βιώσιμου συλλογικού τρόπου ζωής, στους τρίτους χώρους και στο αστικό παιχνίδι, ενώ ταυτόχρονα αποκτά και διαγενεακό χαρακτήρα, αγκαλιάζοντας ομάδες διαφορετικών ηλικιακών προφίλ όπως μονογονεϊκές οικογένειες, φοιτητές και ηλικιωμένους. Παράλληλα, η επέμβαση δεν περιορίζεται μόνο στο επίπεδο των κτηρίων, αλλά ανοίγει και στον περιβάλλοντα δημόσιο χώρο και δρόμο, στοιχείο που δρα και ως συνδετικός κρίκος αναμεσά στις μονάδες. Το φιλικό αυτό κατοικήσιμο δίκτυο ανέσεων θα λειτουργήσει ως ένα μοντέλο απάντησης στο ζήτημα της έλλειψης στέγης, των υψηλών ενοικίων και των χαλαρών κοινωνικών δεσμών της πόλης, ενώ παράλληλα θα επιχειρήσει την ισορροπία ανάμεσα στη διατήρηση παλαιότερων κτηρίων, στην ανέγερση καινούριων και στην εισαγωγή νέων υλικών, όγκων και κυκλοφοριών. Στην καρδιά του εγχειρήματος βρίσκεται η σκιαγράφηση ενός καθημερινού διαλόγου φροντίδας, με πρακτικές και μηχανισμούς μοιράσματος και κυκλικής οικονομίας που στοχεύουν στην διαμόρφωση ανταποδοτικών δράσεων, στην προώθηση της ανθρώπινης τριβής και στην ανάπτυξη δεσμών κοινότητας και υγιούς αλληλεξάρτησης μεταξύ των μελών. Ευκαιρίες για ανατροπή των υφιστάμενων μη λειτουργικών καταστάσεων υπάρχουν παντού γύρω μας, με μικρές πρωτοβουλίες αλληλεγγύης να ανθίζουν συνεχώς δίνοντας το παράδειγμα για νέα συμβιωτικά σενάρια καθημερινότητας.

5 λέξεις κλειδιά: επανάχρηση, κοινά, πρακτικές, μοίρασμα, πόλη

Επιβλέποντες: Γαβρήλου Έβελυν, Φωκαΐδης Πέτρος

Αριθμός Αναφοράς: 1155

 Η παρούσα διπλωματική εργασία με τίτλο «υφάντρα: μια διαδραστική εγκατάσταση ενσώματης ύφανσης χώρου» εκπονήθηκε από τη φοιτήτρια Έφη Λαζακίδου, υπό την επίβλεψη της Καθηγήτριας Έβελυν Γαβρήλου του Τμήματος Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.

 Σε συνέχεια της ερευνητικής εργασίας με τίτλο «ξεπλέκοντας τις ρίζες: οι πρακτικές της πλέξης ως διαμεσολαβητής της αρχιτεκτονικής σκέψης και παραγωγής», η παρούσα διπλωματική εστιάζει στην κληρονομιά των παραδοσιακών τεχνικών ύφανσης και βαφής νημάτων και υφασμάτων, καθώς και στην παρατήρηση της διαμόρφωσης του χώρου γύρω από την τεχνίτρια – υφάντρα.

 Αντικείμενο της εργασίας είναι μια υπαίθρια, πολυμορφική εγκατάσταση εργαστηρίου, του οποίου η μορφή γεννιέται μέσα από τις κινήσεις και τις πρακτικές της τεχνίτριας.

 Στα πλαίσια της διπλωματικής, το εργαστήρι σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε σε πραγματική κλίμακα. Στη συνέχεια ενεργοποιήθηκε σε ένα τετραήμερο δράσεων, από φοιτήτριες του Τμήματος Αρχιτεκτόνων, που ανέλαβαν τον ρόλο των τεχνιτριών – υφαντριών. Εκεί αναδείχθηκε η χωρική διάσταση της χειρονομίας, ενώ η ίδια η διαδικασία λειτούργησε ως εργαλείο χαρτογράφησης της ενσώματης εμπειρίας.

 Η εγκατάσταση έχει τη δυνατότητα να λειτουργεί σε διαφορετικά πλαίσια, είτε ως μέρος ακαδημαϊκής έρευνας και εκπαιδευτικής διαδικασίας, είτε ως διαδραστικό έργο που μπορεί να παρουσιαστεί σε δημόσιους χώρους ή μουσειακά περιβάλλοντα, ενεργοποιώντας κάθε φορά νέες σχέσεις ανάμεσα στο σώμα, τον χώρο και το κοινό.

 Έτσι, η «Υφάντρα» προτείνει έναν εναλλακτικό τρόπο παραγωγής χώρου, όπου το σώμα δεν προσαρμόζεται στον χώρο αλλά προσαρμόζει τον χώρο, μετατρέποντας την αρχιτεκτονική σε μια ζωντανή και ενσώματη εμπειρία.

Επιβλέπουσα: Γαβρήλου Έβελυν

Αριθμός Αναφοράς: 1137