Χαρτογραφώντας τις ανθρώπινες κοινότητες μέσα από το δίκτυο μονοπατιών του Πηλίου Όρους

Κωνσταντίνος Σαφλέκος

Τετάρτη 18 Μαρτίου 2026 | 15:00-17:00 [αίθουσα Ε]

Παρουσίαση στο πλαίσιο του μαθήματος Αφηγηματικές Διαδρομές
Διδάσκουσα: Μ.Βροντίση

Ο Κωνσταντίνος Σαφλέκος παρουσιάζει την ερευνητική του εργασία με τίτλο "Το δίκτυο των μονοπατιών του Πηλίου Όρους. Ερμηνεύοντας πηγές του 19ου αιώνα", καθώς και αποσπάσματα από το κεφάλαιο "Δίκτυο Μονοπατιών του Πηλίου Όρους: Υλική Υπόσταση και Άυλη Διάσταση" από τον (υπό έκδοση) συλλογικό τόμο με τίτλο "Άυλες Δομές και η Συγκρότηση των Απτών Πραγμάτων: 14 κείμενα για το τοπίο, την άυλη κληρονομιά και τον αρχιτεκτονικό χώρο" (επιμ. Α.Κουζούπη, Κ.Μωραΐτης).

Μέσα από το παράδειγμα του Πηλίου Όρους, η παρουσίαση συζητά το μονοπάτι ως στοιχείο της υλικότητας του τοπίου και φορέα της άυλης κληρονομιάς του τόπου. Η έρευνα εστιάζει στην ορεινή και ημιορεινή περιοχή του Πηλίου, εξετάζοντας ένα παλίμψηστο διαδρομών στο διάστημα των τελευταίων αιώνων. Το πρώτο σκέλος επιχειρεί να αποτυπώσει το δίκτυο μονοπατιών του Πηλίου του 19ου αιώνα, μέσα από βιβλιογραφικές και χαρτογραφικές πηγές της εποχής. Προσεγγίζοντας το δίκτυο ως ζωτική συνιστώσα της ανθρώπινης δραστηριότητας του «τότε», αναδεικνύονται τύποι μονοπατιών ανάλογα με τους χρήστες που αυτά εξυπηρετούσαν, κατανοώντας, έτσι, τόσο την εγγραφή τους στο εκάστοτε τοπίο, όσο και τον ρόλο τους μέσα στο δίκτυο. Στο δεύτερο σκέλος, η μελέτη χαρακτηριστικών παραδειγμάτων διαδρομών του πεζοπορικού δικτύου του «σήμερα» και η αντιδιαστολή ανάμεσα στην παρουσία και χρήση τους στο παρελθόν και το παρόν, οδηγεί σε μια σειρά παρατηρήσεων για την υλική υπόσταση και την άυλη διάσταση του μονοπατιού εν γένει: ως ίχνος στον χώρο, ως μαρτυρία κοινωνικών πρακτικών, ως μνήμη μιας κοινωνικοπολιτικής συγκρότησης. Τα μονοπάτια κάθε τόπου αποτελούν ως δίκτυο μια εγγραφή στο φυσικό και πολιτισμικό τοπίο, ως αναπόσπαστο στοιχείο της πολιτισμικής του ταυτότητας και κληρονομιάς.

Κωνσταντίνος Σαφλέκος
Ο Κωνσταντίνος Σαφλέκος αποφοίτησε το 2024 από το Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και έκτοτε εργάζεται στο αρχιτεκτονικό γραφείο Εργαστήριο Αρχιτεκτονικής 149: Δημήτρης Φιλιππιτζής και Συνεργάτες στον Βόλο. Το 2025 ήταν μέλος της σχεδιαστικής ομάδας Eli.n.iki., που υλοποίησε το έργο Wander Kautsch στα πλαίσια του ανοιχτού αρχιτεκτονικού διαγωνισμού Young Designer Ideas του Luxembourg Urban GArden (LUGA 2025). Παράλληλα, από το 2020, είναι μόνιμος συνεργάτης της Ερευνητικής Μονάδας Δομικών Κατασκευών [maKe] και μετέχει ενεργά στο πιλοτικό πρόγραμμα Narrative Trails, συνεισφέροντας και εξελίσσοντας τις γνώσεις του σε ζητήματα γεωπληροφοριακών συστημάτων (GIS) και χαρτογραφικών εφαρμογών στον χώρο των ψηφιακών ανθρωπιστικών επιστημών.

Narrative Trails
Το πιλοτικό έργο Narrative Trails (επιστημονικά υπεύθυνη: Καθ. Μ.Βροντίση) εκπονείται από την Ερευνητική Μονάδα Δομικών Κατασκευών [maKe] του Τμήματος Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, σε διεπιστημονική συνεργασία με άλλα ακαδημαϊκά τμήματα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, καθώς και φορείς της τοπικής κοινωνίας. Οι προτάσεις κάνουν χρήση των στοιχείων του φυσικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος, για να μιλήσουν για τις άυλες συνιστώσες του τόπου και του τοπίου, μέσα από την περιπατητική εμπειρία σε μονοπάτια και καλντερίμια του Πηλίου. Το διάστημα 2018-2025, οι εργασίες έχουν εστιάσει στις περιοχές της Μακρινίτσας, των Μηλεών & Βυζίτσας, της Τσαγκαράδας, του Αγίου Λαυρεντίου, καθώς και στη βιομηχανική κληρονομιά της πόλης του Βόλου.

Trails & Tales
Το μάθημα επιλογής Αφηγηματικές Διαδρομές συνεχίζει, για έβδομη χρονιά, την περιπλάνηση του σε χαρακτηριστικές διαδρομές του Πηλίου, ανακαλύπτοντας και προβάλλοντας γνωστές και άγνωστες πτυχές της ταυτότητας της περιοχής. Ανθολογίες κειμένων, συλλογές εικόνων, έντυπες περιηγήσεις και ψηφιακές ξεναγήσεις, θεματική σηματοδότηση, επιδαπέδιοι χάρτες, παιχνίδια και μικροκατασκευές αφηγούνται ιστορίες από τη λαϊκή παράδοση και τη μυθολογία, τις εικαστικές και παραστατικές τέχνες, την προφορική ιστορία και τις κοινωνικές πρακτικές του Πηλίου.